پورتال اطلاع رسانی شهرداری باقرشهر
امروز : سه شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۵ - ۱۵:۳۹
نقشه باقرشهر طرح تفضیلی معرفی شهر پدافند غیر عامل عوارض 137 نظر سنجی پیامک اینستا تلگرام ارتباط تلگرامی قوانین
  • کد مطلب : 574
  • تعداد نظرات : 0 نظر
  • تعداد بازدید : 2320 بار
  • تاریخ انتشار خبر : ۱۵ دی, ۱۳۹۳ - ۱۵:۵۷
  • شما اینجا هستید :اخبارویژه > مقالات > یادداشت ها
  •   
    افزایش جمعیت و تغییر کاربری اراضی کشاورزی (مطالعه موردی: باقرشهر)

    افزایش جمعیت و تغییر کاربری اراضی کشاورزی (مطالعه موردی: باقرشهر)

    نقش انسان در قرن حاضر ، به عنوان بیشترین توسعه دهنده مناطق شهری و شهرک ها ، سکونتگاهی ، زمین های کشاوزی ، مراکز صنعتی ، بهره برداری از معادن و در تغییر سیمای طبیعی محیط اطراف خود تأثیر بسزائی دارد . به موازات افزایش جمعیت کره زمین و رشد بی رویه آن ، شهرها روز به روز رو به افزایش گذاشته و توسعه پیدا می کنند . با افزایش جمعیت نیاز انسان به مسکن موجب می شود که تغییراتی در کاربری اراضی اتفاق بیفتد. امروزه شناخت روند تغييرات كاربری زمين و عوامل اثرگذار بر آن از مباحث مطرح و مهم در برنامه ريزی شهری مي باشد در اين پژوهش به بررسي نحوه ی اثرگذاری عامل افزایش جمعیت و مهاجرت بر تغييرات كاربری اراضي شهر باقرشهر پرداخته شده است، محدوده ی موردمطالعه در جنوب شهر تهران واقع شده است. مطالعات براساس اطلاعات آماری دریافت شده از مرکز آمار ایران، شهرداری و شورای اسلامی باقرشهر و ساکنین این منطقه است. نتایج بدست آمده نشان می دهد که در سال 1345 جمعیت این شهر 1520 نفر بوده است که در آن موقع روستایی بزرگ بوده است . در سال 1355 جمعیت باقرآباد به 4769 نفر رسید که بعد از آبادی ملارد ( با جمعیت 5970 ) پرجمعیت ترین آبادی پیرامون شهر تهران بوده است . در سال 1365 جمعیت ناگهان به مرز 31920 نفر میرسد که پرجمعیت ترین آبادی پیرامون شهر تهران بوده است که رشد بسیار زیادی را دارا می باشد . در سال 1375 جمعیت باقرآباد به 45491 نفر افزایش می یابد و در سال 1385 جمعیت باقرشهر به 52604 نفر افزایش می یابد گرچه رشد کمتری نسبت به دهه های قبلی داشته ولی با این حال نزدیک به 17 درصد رشد دارد . با این روند افزایش جمعیت، وسعت اراضی کشاورزی منطقه کاهش یافته و تبدیل به مناطق مسکونی و تجاری شده است

     

    • مقدمه

    حفاظت از کاربری زمین‌های کشاورزی در ایران به تازگی آغاز شده و به دلایل متعدد از جمله قانون‌های مبهم و ناقص، عدم انجام طرح‌های آمایش سرزمین، کمبود نیروی انسانی متخصص و قیمت بسیار بالای اراضی با کاربری مسکونی یا صنعتی، کارایی لازم را نداشته‌است. قانون گسترش قطب‌های کشاورزی مصوب ۵ خرداد ۱۳۵۴ اولین قانونی است که صریحاً روی حفاظت از زمین‌های کشاورزی تاکید دارد. با این حال این قانون صرفاً به زمین‌های کشاورزی واقع در قطب‌های کشاورزی محدود می‌شود. قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغی مصوب ۳۱ خرداد ۱۳۷۴ نیز جهت جلوگیری از تغییر کاربری کلیه زمین‌های کشاورزی تصویب شد. به ازای هر هکتار تغییر کاربری زمینهای کشاورزی که از چرخه تولید خارج می شود حداقل هفت تا هشت تن کاهش تولید در محصولات کشاورزی به وجود می آید و این به معنی به خطر افتادن تامین مواد غذایی افراد است(شاچری و همکاران، ۱۳۸۱).

    امروزه تغيير كاربری زمين به عنوان فرآيندهای مؤثر در فضای شهر مطرح است اين تغييرات كه غالبا در اثر فعاليت های انساني روی مي دهد به دليل نبود برنامه ای اصولي، بي توجهي به توسعه پايدار، نداشتن مديريت پايدار و بدون در نطرگرفتن محدوديت های زيست محيطي به يکي از مهم ترين معضلات شهرها در فضای نوين تبديل شده است از ميان عوامل اثرگذار بر تغييرات كاربری اراضي، عوامل جمعيتي مهم ترين عوامل محسوب مي شوند كه ساير عوامل را نيز تحت الشعاع خود قرار مي دهد(خاکپور و همکاران، ۱۳۸۶).

    رشد روز افزون شهرها و غلبه ی شيوه ی زندگي شهرنشني در چند دهه اخير موجب شکل گيری روندهای مهاجرتي عظيمي به مناطق شهری در سراسر جهان شده است اين موضوع بيش از همه كشورهای در حال توسعه را با مشکلات فراوان مواجه ساخته است مهاجرت های عظيم به شهرهای اين كشورها مشکلاتي از قبيل ناسازگاری در كاربری ها، عدم تناسب كاربری ها با استانداردهای شهرسازی، آشفتگي محيط شهری، عدم ارائه خدمات شهری به جمعيت تازه وارد و شکل گيری حلبي آبادها و مناطق حاشيه نشين، از بين رفتن اراضي كشاورزی پيرامون در اثر توسعه ی فيزيکي شهرها و تغيير كاربری های آن به كاربری های شهری، دگرگوني روستاهای پيراموني و واقع در حوزه ی نفوذ كلانشهرها و گرديده است كشور ايران نيز هم چون ساير كشورهای در حال توسعه در چند دهه گذشته شاهد چنين روندی بوده است تحولات نظام اجتماعي  اقتصادی و سياسي ايران به خصوص از دهه ۱۳۴۰ به بعد و گسترش شتابان شهرنشيني و به تبع آن افزايش جمعيت شهرها در اثر روندهای مهاجرتي از روستا به شهر مهم ترين عامل و منشا تغييرات كاربری اراضي در بسياری از شهرها و روستاهای كشور مي باشد (نظریان، ۱۳۸۵). اين روند به دو صورت در تغيير كاربری اراضي اثرگذار بوده است۱) گسترش و توسعه فضايي شهرهای موجود در اثر ورود مهاجران كه در اغلب موارد موجب تغيير كاربری اراضي كشاورزی پيرامون آن ها به كاربری های شهری، شکل گيری مناطق حاشيه نشين و فاقد نظام كاربری اراضي و نظارت بر آن در مقياس كلان، شکل گيری نظام كاربری اراضي ناسازگار و نامناسب با مشکلات و مسائل بسيار زياد. ۲) تورم جمعيتي نقام روستايي پيرامون شهرهای بزرگ در اثر مهاجرت های گسترده و تبديل آن ها به نقام شهری و دگرگوني در نظام كاربری زمين خاص و ويژه نواحي روستايي به يک نظام كاربری اراضي شهری بدون برنامه و طرح از پيش انديشيده شده و غير استاندارد

    زماني كه انسان تعادل طبيعي موجود در محيط زيست را بر هم ميزند، آثار سويي نيز از خود بر جا مي­گذارد. تخريب جنگلها و مراتع و تبديل آنها به اراضي كشاورزي از جمله موارد بر هم زدن توازن طبيعي موجود در محيط زيست است كه مشكل بسياري از مناطق دنيا مي­باشد. بر اثر تغيير كاربري اراضي و بي­توجهي به خصوصيات كيفي خاك، بسياري از ويژگي­هاي خاك تخريب شده و خاك، تدريجاً حاصلخيزي خود را از دست داده و به بيابان تبديل ميگردد. تخريب خاك ممكن است در مدت زمان كوتاهي اتفاق بيفتد در حالي كه ترميم يك خاك تخريب يافته و استقرار مجدد پوشش گياهي در آن، به زمان طولاني نياز دارد(زهو و همکاران، ۲۰۰۵).

    سیستم­های زمین بوسیله­ی عوامل طبیعی و انسانی تهدید می­شوند(آسپینال و هیل، ۲۰۰۸). تأثیرات انسان بر محیط زمین در حال حاضر، بسیاری از اکوسیستم­های جهانی را تهدید می­کند. فعالیت­های انسانی مانند کشاورزی، معدن­کاری، تخريب پوشش گياهي، توسعه كشت غلط و تكنيك­هاي نامناسب كشاورزي و توسعه شهری که باعث تغییر پوشش سطح زمین می­گردند، عامل اصلی تغییر سیستم اکولوژیکی می­باشد(گوباتوني  و همكاران ، ٢٠٠٩).

    بررسی الگوی کاربری اراضی منطقه­ای، روشی مؤثر در تعیین وضعیت اکولوژیکی کاربری اراضی و ویژگی­های تغییرات زمانی در منطقه می­باشد(یوئان، ۲۰۰۸). در بسياري از موارد زراعت و كشت و كار، خصوصيات فيزيكي خاك را تخريب كرده و خاك را نسبت به فرسايش حساس می­کند(کلیک، ۲۰۰۵).

    واگن و همكاران(۲۰۰۶) گزارش كرده­اند كه تغيير كاربري زمين­هاي مرتعي به زمين­هاي كشاورزي باعث كاهش مواد آلي خاك و در نتيجه تخريب خاك مي­گردد. تغيير جنگل­ها و مراتع به اراضي كشاورزي امروزه به يكي از نگرانی­های قابل توجه در سطح دنيا در زمينه تخريب محيط زيست و تغيير اقليم جهاني تبديل شده است(والي و همكاران، ۱۹۹۹).

    هانسون و کاسمان (۱۹۹۰) در نتایج حاصل از مجمع ارزیابی تخریب خاک (GLASOD) که توسط موسسه منابع خاک گزارش شده است، نشان می­دهند که تخریب خاک رویشی ناشی از فعالیت­های انسان ۶٪ در سال ۱۹۴۵ به ۱۷٪ در سال ۱۹۹۰ افزایش یافته است که کشاورزی و برداشت محصول برای نیازهای انسان ۹۹٪ از این تخریب را به خود اختصاص است.

    پوراحمد و همکاران (۱۳۹۰)، نتایج روندهای مهاجرتي از شهر تهران به مناطق پيراشهری و به ويژه شهر، اسلامشهر نشان می دهد که عمده اين تغييرات در این شهر تغيير كاربری كشاورزی و فضای سبز به كاربر ی های شهری)به طوری كه ميزان آن از ۶/۴۰% در سال ۱۳۴۳ به ۳/۱۰% در سال ۱۳۸۸ رسيده است( و شکل گيری كاربری مسکوني غير استاندارد و شکل گيری يک نقطه شهری با نظام كاربری اراضي غيراستاندارد، نامتعادل و با مشکلات فراوان گرديد.

    هدف از ارائه این طرح بررسی پوشش سبز عمومی و خصوصی از سنوات اخیر تا به امروز و بررسی علل تخریب و ارائه راهکارها می باشد تا حدالامکان از تخریب بیش از حد جلوگیری به عمل آید . استفاده های صحیح از منابع را فرا گرفته و این امر تبدیل به یک مسئله فراگیر شود در این راستا علاوه بر مسئولین از مشارکت های مردمی نیز استفاده کنیم ، چرا که تجارت گذشتکان ثابت کرده هیچ مسئول یا رهبری بدون همراهی مردم در هیچ مرحله ای موفق نخواهد شد .

    • مواد و روش

    موقعیت منطقه ی موردمطالعه

    باقرشهر یکی از شهرهای حاشیه کلان شهر تهران می باشد که در محور ارتباطی تهران – قم و درحوزه استحفاظی شهرستان ری واقع شده است. این شهر با ۳/۴۴ کیلومترمربع و با جمعیتی بالغ بر یکصدهزار نفر از شمال به حریم منطقه ۱۹و۲۰ شهرداری تهران، از جنوب به شهر کهریزک، از جنوب شرقی با جلگه ورامین، از جنوب غربی با بهشت زهرا(س) و حرم مطهر حضرت امام خمینی (ره) همجوار است (شکل، ۱).

    شکل۱٫ محدوده منطقه موردمطالعه

     

    روش تحقیق

    اطلاعات مورد نیاز جهت بررسی تغییر کاربری اراضی از گزارشات موجود در شهرداری و شورای اسلامی باقرشهر، سازمان ترویج و خدمات کشاورزی کهریزک (۱۳۸۸)، وزارت جهاد کشاورز ی شهرستان ری (۱۳۸۸) و مصاحبه با کشاورزان قدیمی منطقه اخذ شده است.

    اطلاعات مورد نیاز  جهت آنالیز جمعیت منطقه و تاثیر آن بر اراضی منطقه از مرکز آمار ایران ( سرشماری نفوس و مسکن ، شهرستان ری طی سالهای ۱۳۴۵، ۱۳۵۵، ۱۳۶۵، ۱۳۷۵و ۱۳۸۵) اخذ شده است.

    در ادامه تعاریفی از واژگانی که در این مقاله ذکر شده است اشاره شده است:

    خانوار: خانوار از چند نفر تشكيل مي‌شود كه باهم در يك اقامتگاه زندگي مي‌كنند، با يكديگر همخرج هستند و معمولا باهم غذا مي‌خورند. فردي كه به تنهايي زندگي مي‌كند نيز، خانوار تلقي مي‌شود.

    کاربری اراضی: نماد چشم­انداز غالب سطح زمین است. تغییرات آن نه تنها فرآیند تکامل زمانی و فضایی سطح زمین بلکه تأثیر فعالیت­های انسانی را نیز نشان می­دهد. الگوی چشم­انداز و تحول آن، بازتاب وسیع سیستم زیست محیطی در یک ناحیه­ی معین می­باشد که بوسیله­ی عمل متقابل عوامل محیطی و فعالیت­های انسانی ایجاد گردیده است. بررسی الگوی چشم­انداز منطقه­ای، روشی مؤثر در تعیین وضعیت اکولوژیکی کاربری اراضی و ویژگی­های تغییرات زمانی در منطقه می­باشد (یوئان، ۲۰۰۸).

     

     

    • نتایج

    بخش زیادی از زیست بوم های منطقه باقرشهر در برابر شیوه های بهره برداری نامناسب بسیار حساس و شکننده شده و در معرض تخریب و در نهایت در معرض پدیده ای به نام بیابان قرار گرفته و از طرفی افزایش جمعیت و تغییر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی و بروز تغییراتی در شرایط اقلیمی باعث شده تا تعادل طبیعی بین انسان و محیط بر هم خورده و نابودی منابع پایه را به همراه داشته و این مسئله نه تنها در منطقه ئ باقرشهر بلکه در سایر مناطق خشک جهان نیز مشاهده می شود و با توجه به این که راه چاره ی جلوگیری از تخریب ایجاد پوشش گیاهی مناسب و بهره برداری مناسب در این زمینه برای جلوگیری از بسیاری از عارضه ها به خصوص بیابان زائی ،فرسایش  آبی و بادی و…می باشد .

    قابلیت اراضی کشاورزی در باقرشهر

    اراضی کشاورزی موجود در اطراف شهر دارای مناسبت کمتری برای توسعه شهری هستند و شامل اراضی با محدودیت کم برای زراعت آبی می باشند (شکل، ۲). این اراضی درشمال ، غرب و جنوب شهر قراردارند . با این حال اراضی کشاورزی واقع درشمال شهردارای محدودیت خاک( سنگریزه ، عمق ، قابلیت نفوذ ) برای کشاورزی است ، لذا برای توسعه شهری مناسب است . اراضی واقع در جنوب شهر دارای محدودیت شوری و قلیایی برای توسعه کشاورزی است ولی اراضی شرقی که در اطراف مسیل قرار دارند از لحاظ نوع ، مناسبت کمتری برای کشاورزی و همچنین توسعه شهری دارد . در مجموع اراضی کشاورزی موجود در محدوده شهر دارای اهمیت زیادی از نظر کشاورزی نیست .

     

    شکل ۲٫ نمونه ای از اراضی کشاورزی در باقرشهر

    وضعیت کشاورزی باقرشهر در گذشته

    این منطقه در گذشته دارای سه رشته قنات به نام های قنات باقرآباد ، قنات درسون آباد و قنات قمصر بود محل عبور این قنات ها شمال ، جنوب و مرکز باقرشهر بود اما امروز این قنات ها خشک شده است . قنات های باقرآباد تقریباً از سال ۵۰ به بعد آب نداشت فقط مقدار کمی آب داشت که آب انبارها را پر می کرد . سرچشمهء اول قنات از ایستگاه مخابرات بود .

    سال ۵۲ پالایشگاه تهران در این منطقه مستقر شد که بیشترین آلودگی و تخریب از همان زمان شروع شد قبل از استقرار پالایشگاه رودخانه ای از آنجا عبور می کرد که امروزاین رودخانه محل عبور لشاب و فاضلاب شده است .

    قبل از سال ۵۰ در تمامی اراضی این منطقه کشاورزی می شد و فقط ۱۰ هکتار به صورت مسکونی بود بهترین محصولات کشاورزی را از اراضی این منطقه برداشت می شد اراضی کشاورزی حدود ۲۱۰ هکتار بود از محدودهء جاده قمصر ، مجتمع تجریشی ، خیابان فلسطین ، زمین های اطراف نیروگاه و اطراف پالایشگاه از جمله محدوده هایی بود که کشاورزی انجام می شد . از سال ۵۰ به بعد با خشک شدن آب قنات ها فقط در ۹۰ هکتار از این اراضی کشاورزی انجام می شد که از آب فاضلاب استفاده می کردند که امروزه این اراضی تبدیل به کارخانهء پلاستیک شده بخشی از این اراضی بوسیلهء نیروگاه و بخشی هم به وسیله سایت نیروی هوایی اشغال شده است . از سال ۵۰ به بعد این منطقه دارای ۸ کشاورز بود که از آب فاضلاب و آب موتور برای آبیاری زمین های خود استفاده می کردند . محصولاتی که از یک هکتار برداشت می شد به قرار زیر است :

    • یونجه : ۷ تن
    • گندم : ۵ تن
    • جو : ۴ تن
    • لبو : ۳۰ تن

    هر ساله نیمی از اراضی آیش بود و نیمی دیگر را کشت می کردند .

    در این منطقه ۵ هکتار باغ اناری وجود داشت که به قبل از سال ۵۰ برمی گردد که این باغ در محدودهء عطر سیب واقع بود(شکل، ۳ و ۴) .

    تخریب از سال ۶۵ بیشتر نمایان شد و در سال ۷۰ به اوج رسید افزایش جمعیت و نیاز انسان به مسکن و اشتغال باعث شد که تغییر کاربری های زیادی در این منطقه صورت بگیرد . سال ۸۵ اوقاف بخشی از زمین های کشاورزی را از کشاورزان خریداری کرده و خود کشاورزی انجام می دهد و فقط یونجه کشت می کند . ۳۰ هکتار از اراضی نیز هنوز دست خود کشاورزان است که ۱۰ هکتار از آن با آب فاضلاب و ۲۰ هکتار از آن با آب موتور  آبیاری می شوند .

    همهء کشاورزان دامداری نیز انجام می دهند در حالی که امروز در این منطقه دامداری انجام نمی شود .

    کشاورزهای این منطقه بیشترین علل تخریب را ، خشک شدن قنات ها که علل آن توسعه مترواست . حمایت نکردن دولت از کشاورزان ، تغییرات اقلیم ، خشکسالی و کمبود علوفه از مهم ترین علل تخریب اراضی کشاورزی است .

     

    شکل ۳٫ محدودهء باغ اناری قبل از احداث پارک عطر سیب

     

    شکل ۴٫ نمایی از عطر سیب

    بررسی تحولات جمعیت ، نرخ رشد و بعد خانوار باقرشهر

    باقرشهر یکی از کانون های پرجمعیت حریم استحفاظی شهر تهران است و رشد جمعیت آن بسیار بالاست . به طوریکه در سال ۱۳۴۵ جمعیت این شهر ۱۵۲۰ نفر بوده است که در آن موقع روستایی بزرگ بوده است . در سال ۱۳۵۵ جمعیت باقرآباد به ۴۷۶۹ نفر رسید که بعد از آبادی ملارد ( با جمعیت ۵۹۷۰ ) پرجمعیت ترین آبادی پیرامون شهر تهران بوده است  . در سال ۱۳۶۵ جمعیت ناگهان به مرز ۳۱۹۲۰ نفر میرسد که پرجمعیت ترین آبادی پیرامون شهر تهران بوده است که رشد بسیار زیادی را دارا می باشد . در سال ۱۳۷۵ جمعیت باقرآباد به ۴۵۴۹۱ نفر افزایش می یابد و در سال ۱۳۸۵ جمعیت باقرشهر به ۵۲۶۰۴ نفر افزایش می یابد گرچه رشد کمتری نسبت به دهه های قبلی داشته ولی با این حال نزدیک به ۱۷ درصد رشد دارد .جدول (۱) روند رشد جمعیت را در باقرشهر را طی سالهای ۱۳۴۵ تا ۱۳۸۵ را نشان می دهد . بعد خانوار باقرشهر تا سال ۱۳۶۵ افزایش و پس از آن کاهش داشته است . متوسط بعد خانوار در شهر تهران همواره سیر نزولی داشته و از ۵ نفر در سال ۱۳۴۵ به ۴ نفر در سال ۱۳۸۵ رسیده است. شکل (۵) روند تغییرات جمعیت را در باقرشهر طی سالهای ۱۳۸۵-۱۳۴۵ نشان می دهد که یک روند صعودی است و اوج افزایش جمعیت از سال ۱۳۶۵ در منطقه اتفاق افتاده است.

     

    جدول ۱٫  تغییرات تعداد جمعیت و خانوار باقرشهر طی سال های ۱۳۸۵ ۱۳۴۵

    دوره جمعیت خانوار
    ۱۳۴۵ ۱۵۲۰ ۳۱۸
    ۱۳۵۵ ۴۷۶۹ ۹۸۵
    ۱۳۶۵ ۳۱۹۲۰ ۶۰۲۷
    ۱۳۷۵ ۴۵۴۹۱ ۹۱۱۴
    ۱۳۸۵ ۵۲۶۰۴ ۱۲۴۷۹

     

     

    شکل (۵)تغییرات تعداد جمعیت و خانوار باقرشهر طی سال های ۱۳۸۵ – ۱۳۴۵

     

    بررسی مهاجرت در باقرشهر

    باقرشهر همانند بسیاری از نقاط جمعیتی نزدیک به شهر تهران دچار تحولات فرآیند جمعیتی چشمگیری طی سال های ۱۳۸۵ – ۱۳۴۵ شده که نشان از جذب بالای جمعیت و مهاجرپذیر بودن مجموعه دارد . تفاضل جمعیت ناشی از نرخ رشد طبیعی ۸۵ – ۷۵ و جمعیت ناشی از نرخ رشد واقعی ۸۵ – ۷۵ تعداد جمعیت باقرشهر ۷۱۱۳ نفر افزایش یافته است .

    تعداد مهاجران وارد شده به باقرشهر طی سال های ۷۵ – ۶۵ ، ۱۷۵۷ نفر بوده است . عمده مهاجران به دلیل ارزانی زمین و مسکن از تهران ، افغانستان و سایر روستا و شهرهای کشور به این شهر مهاجرت کرده اند . مهاجرت در دوره زمانی ۶۰ – ۵۵ آغاز شده و در دوره زمانی ۶۵ – ۶۰ ( ۲۱درصد ) و ۷۰ – ۶۵ (۱۷ درصد ) به بیشترین اوج خود رسیده است. مهاجرت می تواند علل مختلفی داشته باشد اما در اکثر موارد در کشورهای جنوب برای جستجوی کار ، فرار از بیکاری و عمدتاً به خاطر کمی درآمد صورت می گیرد . بررسی علل مهاجرت خانوارهای مهاجر از زادگاه اصلی به خاطر کمی درآمد ۷۱ درصد ، عدم شغل مناسب ۴ درصد ، دسترسی به امکانات بیشتر ۴ درصد و اختلافات قومی ۴ درصد روی داده است . ۷ درصد هم سایر موارد مطرح کرده اند .

    بنابراین یکی از علل تخریب اراضی سطح زیر کشت عوامل انسانی است که مهمترین آن افزایش جمعیت است براساس آمارها در سی چهل سال پیش این جمعیت را نداشتیم  تفاضل جمعیت بین سال های ۸۵ – ۴۵ ، ۵۱۰۸۴ نفراست فشار این جمعیت مخصوصاً جمعیت روستایی روی زمین است. هرچند امكانات روستا ها در حال حاضر نسبت به چند دهه پيش تغييرات قابل توجهي داشته است و حقيقتاً از لحاظ تأمين آب و برق و امكانات مشابه با قبل قابل مقايسه نيست ولي آيا در همين مناطق، بيابان زايي نسبت به قبل كمتر شده است ؟ ۲۰-۳۰ سال قبل روستايي كه ۲۰ يا ۳۰ خانوار جمعيت داشت اكنون دو برابر شده است مسلماً اين تعداد افراد در روستا به كار كشاورزي يا دامداري مشغولند. از طرفي براي كشاورزي در مناطق بياباني زمين و آب محدود است پس با اين وجود روستايي يا بايد به شهر بيايد و جذب كارهاي كاذب شود و يا در روستا زمين بيشتري اضافه كند و كار كشاورزي كند. زمين بيشتر هم آب بيشتر مي خواهد در بيابان كه نمي شود ديم كاري كرد! آنگاه بدون توجه به امكانات سفره آب زيرزميني و آبخوان ها اقدام به حفر چاه عميق مي كنيم! آب پمپاژ مي شود ، با پمپاژ بي رويه آب، علاوه بر آنكه سطح آب زيرزميني پائين مي رود ، تعادل هيدرواستاتيك بين آب شور و آب شيرين بهم مي‌خورد. آب شيرين در اثر پمپاژ بیش از حد به آب شور تبدیل می شود ، آب شور كه بالا آمد در سطح زمين خاك را شور مي‌كند خاك كه شور شد محصول كم ميشود كيفيت محصول كه پايين آمد زمين همجوار و جديد به زير كشت مي رود و اين روند ادامه مي يابد تا وقتي كه به خود مي آييم و مي بينيم كه در روي زمين شوره زار و كوير درست كرده ايم و در زير زمين سطح سفره آب آنچنان افت كرده كه بايد چاه را كف شكني كنيم.

     

    • نتیجه گیری

    در يک جمع بندی كلي مي توان گفت اثرگذاری عواملي نظير اصلاحات ارضي، سياست قطبي كردن فعاليت ها، تبديل تهران به مركز كليه ی فعاليت های اجتماعي، اقتنادی و موجه شکل گيری روند مهاجرتي از كل كشور به سوی شهر تهران گرديد؛ امّا عوامل دافعه تهران يعني گراني مسکن و هم چنين عوامل جاذب نقام پيراموني اين شهر به ويژه ارزاني زمين و مسکن منجر به شکل گيری روند مهاجرتي از شهر تهران به مناطق پيراشهری و به ويژه شهر باقرشهر شد، اين در حالي است كه نبود نهاد نظارتگر بر استفاده از اراضي و عدم اجرای طری و برنامه ی هدايتگر كاربری زمين در۱۳۶۵ ، باقرشهر، موجه تغيير گسترده ی كاربری زمين گرديد

    روند كاهشي كاربری های كشاورزی و فضای سبز در مقابل روند افزايشي كاربری های شهری به موازات روندهای مهاجرتي به شهر باقرشهر در طول دوره های مختلف اثبات مي شود كه مهاجرت به شهر باقرشهر موجب تغييركاربری های كشاورزی و فضای سبز به كاربری های شهری شده است . شهر باقرشهر به روشني مشخص گرديد كه چگونه مهاجرت و به عبارت ديگر جابه جايي های فضايي جمعيت مي تواند منشأ و عامل تغييرات كاربری اراضي در مقياس های بزرگ باشد اين مسأله برنامه ريزان شهری را ملزم مي سازد كه در تهيه­ی طرح ها و برنامه های شهری به طور ويژه اثرگذاری عامل جمعيت را مورد توجه قرار داده و در پيش بيني های خود در مورد آينده ی شهرها از اثرگذاری اين عامل مؤثر و با اهميت غافل نشوند.

    در انتها مي توان چنين نتيجه گيری كرد كه تنها عامل ثابت درباره شهرها اين است كه همواره در حال تغييرند و آن چه مسلم است تحولات چشم گيری است كه در شهرهای ايران طي چند دهه اخير به دنبال تحول سياسي، اقتصادی در كشور به وقوع پوسته است رشد سريع جمعيت شهری ناشي از مهاجرت های روستايي، جذب روستاهای اطراف به شهر، تبديل نقاط روستايي پرجمعيت به شهر، توسعه و تخريب اراضي و باغات حاشيه ی شهر موجب گونه ای از تغييرات كاربری اراضي گرديده است كه اين تحول، ناهنجاری هايي را از نوع توسعه و آشفتگي های بي رويه سيمای شهر، كمبود فضاهای عمومي و خدماتي در شهر، مشکلات و موانع فرهنگي، درماني، آموزشي، ادرای، خدمات رساني و را در پي داشته است از اين رو بررسي روند تغييرات و شناخت عوامل مؤثر و نتايج آن مي تواند موجب شناخت منطقي و فهم و تحليل مسائل پويا و متغير شهرها شود و به عنوان ابزاری در اختيار مديران و برنامه ريزان شهری برای پيش بيني روندهای آينده و كنترل و هدايت اين تغييرات برای سامان بخشيدن به توسعه آتي شهر و تخمين كاربری ها و در نهايت مديريت كارآمد و هدفمند شهرها گردد.

    منابع

    1. پوراحمد، احمد، سیف الدینی، فرانک و پرنون، زیبا، ۱۳۹۰، « مهاجرت و تغيير کاربري اراضي در شهر اسلامشهر »، مطالعات جغرافيايي مناطق خشك، سال دوم، شماره پنجم، پاييز ۱۳۹۰، ص ۱۵۲-۱۳۱٫
    2. خاكپور، براتعلي و ديگران، ۱۳۸۶، « الگوي تغييرات كاربري اراضي شهر بابل طي سال هاي ۱۳۷۸-۱۳۶۲»، مجله ی جغرافيا و توسعه ی ناحيه ای، شماره ۹، پاييز و زمستان، صص ۶۴-۴۵٫
    3. شاچری؛ عبدالکاظم، شجاعی؛ محمد، امامی؛ ابراهیم و باغبان؛ رضا، ۱۳۸۱، «مجموعه قوانین و مقررات حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها»، سازمان امور اراضی.
    4. سازمان ترویج و خدمات کشاورزی کهریزک، ۱۳۸۸ .
    5. سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ ، مرکز آمار ایران .
    6. نظريان، اصغر، ۱۳۸۵، «جغرافياي شهري ايران، تهران»، انتشارات دانشگاه پيام نور.
    7. مركز آمار ايران، ۱۳۸۵، سالنامه آماری استان تهران.
    8. مركز آمار ايران۱۳۸۵، نتايج سرشماری عمومي نفوس و مسکن شهرستان ری
    9. وزارت جهاد کشاورز ی شهرستان ری / ۱۳۸۸ .
    10. Aspinal, R. & Hill, M. (2008), Land use change science, policy and management, taylor and francis group.
    11. Celik, I. 2005. Land-use effects on organic matter and physical properties of soil in a southern Mediterranean highland of Turkey. Soil Tillage Res. 83(2): 270-277.
    12. Gobattoni, F. Pelorosso, R. & Leone, A., (2009), “Assessing the effects of land use changes on soil erosion: a case study in Central Apennine (Italy)”. XXXIII CIOSTA – CIGR V Conference 2009, Reggio Calabria (Italy), 1719- 1723.
    13. Hanson .G. & Cassman K.G.(1990). Soil Management and Sustainable Agriculture in the Developing World. ‘Soil Management CRSP, North Carolina State University. Raleigh, NC 27695-7113, USA.
    14. Vagen, T.G., Andrianorofanomezana, M.A.A. and Andrianorofanomezana, S. (2006). Deforestation and cultivation effects on characteristics of Oxisols in the highlands of Madagascar. Geoderma. 131: 190-200.
    15. Wali, M.K., Evrendilek, F., West, T., Watts, S., Pant, D., Gibbs, H. and McClead, B. (1999). Assessing terrestrial ecosystem sustainability usefulness of regional carbon and nitrogen models. Natur. Resour. 35: 20-33.
    16. Yuechen, Li. (2008). Land covers dynamic changesinnorthern china. 1989-2003, 85-94 springer.
    17. Zhao, W. Z., H. L. Xiao, Z. M. Liu and J. Li. (2005). Soil degradation and restoration as affected by land use changein the semiarid Bashang area, northern China. Catena 59: 173-186.
    18. مهین حنیفه پور۱*، بهنام جباری۲

    کلید واژه ها:
    agahi
    مطالب مرتبط با موضوع :
    • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط این پایگاه خبری در وب منتشر خواهد شد
    • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد
    • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد

    نظرات

    Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

    زندگینامه شهید والا مقام داود محمدی

    شهید : داود محمدی

    محل ولادت : باقرشهر

    تاریخ ولادت : 1341/01/13

    محل شهادت : جنوب

    تاریخ شهادت : 1361/11/20

    آرشیو روزانه
    طراحی سایتقالب وردپرس